नेपालको राजनीति एक जटिल मोडमा उभिएको छ । एकातिर फागुन २१ मा हुने निर्वाचन पुर्व निर्धारित समयमा नै हुने संघारमा छ भने अर्कोतिर कैयौँ पार्टीहरु यो निर्वाचनको बहिष्कार वा खारेजीमा छन् । गत भदौ २३ र २४ गतेको जेनजी आन्दोनलनको जगमा बनेको सरकार जसरी पनि निर्वाचन गर्ने सोचमा छ भने जेनजी आन्दोलनमा सहभागी केही समूह र पार्टीहरु यो निर्वाचन रोक्ने प्रक्रियामा छन् । निर्वाचनको बहिष्कार वा खारेजीमा रहेका पार्टी र समूहहरुलाई सरकारले गिरफ्तार गर्ने र हिरासतमा राख्ने काम गरिरहेको छ भने निर्वाचन खारेजी अभियानमा लागेका दलहरु सरकारको उक्त कदमलाई अभिव्यक्ति स्वतन्त्रता र राजनीति गर्न पाउने व्यक्तिको नैसर्गिक अधिकारको उपहास भएको भन्दै उक्त कदमको निन्दा गरिरहेका छन् । निर्वाचन खारेजीको लागि भन्दै गत फागुन ५ गते नेपाल बन्द गरेको नेपाल कम्युनिष्ट पार्टी(बहुमत)का महासचिवलाई सोही दिन काठमाण्डौबाट सरकारले पक्राउ गरि हिरासतमा राख्यो । बन्दी प्रत्यक्षीकरणको रिट पश्चात सर्वोच्च अदालतले उनलाई छोड्न आदेश गरेपछि उहाँ पार्टीको नियमित काममा फर्किनु भएको छ । यसैबिच नेता कार्यकर्ताहरुको गिरफ्तारी, आसन्न निर्वाचन र राष्ट्रिय अन्तराष्ट्रिय परिस्थितिबारे जनमेल डट कमले नेपाल कम्युनिष्ट पार्टी(बहुमत)का महासचिव धर्मेन्द्र बास्तोला ‘कञ्चन’ सँग महत्वपूर्ण अन्तर्वार्ता लगेको छ । प्रश्तुत छ उक्त अन्तर्वार्ताको सम्पादित अंश :

जनमेल : जनमेल डट कममा यहाँलाई हार्दिक स्वागत छ ।
♦ धन्यवाद

जनमेल : केही समय अगाडि तपाईलाई सरकारले पक्राउ गरेर बन्दी बनायो । पक्रनु नै पर्ने के थियो त्यस्तो कारण ?

♦ नेपाली जनतालाई जानकारी भएको विषय हो, अहिले सरकार चुनावको पछि लागेको छ । हाम्रो पार्टी लगायत केही पार्टीहरु त्यसको बहिष्कार, खारेज वा अवज्ञा गर्दै आएका छन । त्यहीक्रममा हाम्रो पार्टीले हुन गईरहेको निर्वाचन खारेज गर्न राष्ट्रिय एकता प्रदर्शनका लागि नेपाल बन्दको आह्वान गरेको थियो र त्यो बन्दमा जसरी निर्वाचनका विरुद्ध जनमत प्रकट भयो त्यसबाट सरकार अत्तालियो र ६ पार्टीका नेताहरुलाई गिरफ्तार गर्ने जमर्को अन्तर्गत नेपाल कम्युनिष्ट पार्टीका अध्यक्ष ऋषि कट्टेल लगाएत हाम्रो पार्टीका केन्द्रीय सदस्यहरु र अरु पार्र्टीका कार्यकर्ताहरु समेतलाई गिरफ्तार गर्यो ।
यतिबेला गिरफ्तार गर्नु पर्ने कारण थिएन । बन्दमा निर्वाचनका विरुद्ध जनमत प्रकट भएपछि वार्ता गरि निर्वाचन बारे समस्या समाधान गर्नु पर्थ्यो । हामीले स्पष्ट गर्दै आएका छांै, वर्तमान संविधानबाट देशमा राजनीतिक स्थिरता आउन सक्दैन । जनताको आर्थिक समृद्धि सम्भव छैन । त्यसकारण राजनीतिक स्थिरता, सामाजिक रुपान्तरण, शान्ति, समृद्धि र स्वाधीनता सुनश्चित गर्ने संविधान बनाउँ अनि निर्वाचन गराँै । यी कामहरु गर्न छाडेर सरकारले गैरकानुनी बाटो अपनायो । राष्ट्रको हितमा बोल्न पाउने संविधान प्रदत्त अधिकारको हनन गर्दै गिरफ्तार गर्यो ।जनमेल : तपाईलाई सर्वोच्चले छोड्न आदेश गरेपछि तपाई त छुट्नु भयो । तर देशैभरी तपाईको पार्टीका नेता कार्यकर्ताहरुलाई सरकारले पक्रिरहेको छ । घर कोठाहरुमा गएर परिवारका सदस्यहरुमा एक प्रकारको आतंक सिर्जना गरिरहेको छ । यसमा के भन्नुहुन्छ ?
♦ सर्वोच्च अदालतको आदेशले छुटियो । तर सरकारले हाम्रो पार्र्टी लगायत केन्द्रीय संयुक्त संघर्ष समितिमा रहेका पार्टीका नेता र कार्यकर्ताहरुलाई निगरानी गर्ने, गिरफ्तार गर्ने गर्दै आएको छ । यो गैरकानुनी छ र यो प्रक्रिया तुरुन्त रोकिनु पर्छ भन्ने हाम्रो माग छ ।
जनमेल : देशमा निर्वाचनको माहोल चलिरहेको छ, चुनाव हुने करिब पक्का पक्की जस्तो देखिन्छ । तपाईको पार्टीको चुनाव सम्बन्धि धारणा के छ ?
♦ यो निर्वाचन विगतमा जस्तो सामान्य अवस्थामा भईरहेको छैन । अहिले राष्ट्रियताको गम्भीर समस्या छ । देशको स्वाधीनता र स्वाभिमानको कुरा पनि छ । चुनाव गर्ने हल्लाका बाबजुद सरकार र पार्टीहरु आजका मिति सम्म चुनाव गर्ने वा नगर्ने अन्योलको अवस्थामा छन् । यो अवस्थामा निर्वाचन स्थगित गरौँ, स्वाधीन संयुक्त सरकार गठन गराँै, संविधानमा भएका समस्याहरु समाधान गरौँ अनि चुनावमा प्रतिस्पर्धा गरौँ भन्ने हाम्रो भनाई हो ।
जनमेल : तपाईको पार्टीले चुनाव खारेज भनिरहेको छ । चुनाव खारेज गर्नुपर्ने किन ? यस पछाडिका तथ्य र कारणहरु के हुन ? बताईदिनु हुन्छ की ?
♦ यो चुनावमा जेनजी आन्दोलनको प्रतिनिधित्व गरेको भनिएको पार्टीले होस वा विगतमा भईरहेका पार्टीहरुले जसले सरकार बनाउने गरि निर्वाचित भएपनि देशको स्वाधीनतामा गम्भीर आँच आउने छ, त्यसले देशलाई अरु समस्यामा लैजाने छ । यो अवस्थामा नेपालका सबै पार्टीहरुले आसन्न निर्वाचन खारेज वा बहिष्कार गर्नुपर्ने थियो ।
यो निर्वाचन खरेज किन भन्ने सवालमा तमाम कारणहरु छन् । त्यसबारे धेरै ठाँउमा प्रकाश पारिसकेका छौं । यहाँ यति भन्नु आवश्यक छ कि यसले देशलाई अरु संकट तिर लैजादैछ, क्षेत्रीय सन्तुलन खल्बल्याउने खतरा छ, जुन जुन पार्टीको सरकार बने पनि एसपीपी भित्र्याउने गरी संविधानमा परिवर्तन हुने खतरा छ । देशमा साम्राज्यवादी युद्धको खेलमैदान बनाउने खतरा पैदा भएको छ ।
जनमेल : तपाईहरुले २०६४ पछाडिका सबै चुनावहरु बहिष्कार गरिरहनु भएको छ । यसरी तपाईहरु जनताको नेतृत्व गर्ने तहमा कसरी पुग्नुहुन्छ त ?
♦ हाम्रो उद्देश्य सधै भरी चुनाव बहिष्कार गर्ने होईन । हाम्रो उद्देश्य जनतालाई शासन गर्ने नेता जनताकै मतबाट निर्वाचित हुनुपर्छ बन्ने हो । संसदीय व्यवस्थामा शासक मनोनित हुने गर्दछ, निर्वाचित हुदैन । त्यसले पनि अस्थिरता निम्त्याउन मदत गर्छ । हो, हामीले राजनीतिक दृष्टिले जे भन्दै आएका थियौँ त्यही भएको छ । जतिबेला देखि हामीले चुनाव बहिष्कार गर्यौ र संविधानमा परिवर्तन गर्नुपर्ने मुद्धा उठायौँ त्यही समयमा सर्वपक्षिय बहस गरी समाधान निकालेको हुन्थ्यो भने अहिलेका समस्याहरु आउने थिएनन् ।
जहाँसम्म नेतृत्वमा पुग्ने कुरा छ, एकदिन हामी पनि नेतृत्वमा पुग्ने नै छौँ । तर त्यो समाज अहिलेको दलाल पुँजीवाद भन्दा फरक हुनेछ, वैज्ञानिक समाजवादी हुनेछ ।
जनमेल : तपाई हिरासतमा भएको बेला फागुन ९ गते प्रधानमन्त्री सुशिला कार्कीले चुनाव बहिष्कार गर्ने पार्टीलाई संगठन नभएका, चुनाव लड्न नसक्ने, जनताले विश्वास नगरेका, बहिष्कारलाई चन्दा उठाउने हतियार बनाएको भनी टिप्पणी गरेकी छन् । यस विषयमा तपाईको धारणा के छ ?
♦ सुशिला कार्कीको सरकार कठपुतली हो । केन्द्रीय संघर्ष समितिले यो तथ्य उजागर गरेपछि पोखेको झोक हो उनको । जनताको पक्षमा हुने संविधान बनाएर चुनावमा जाउन कसको भोट कति आउदो हरेछ, कसलाई जनताले पत्याउदो रहेछ अनि हेराँैला नि ।
जनमेल : चुनाव बहिष्कार गर्न तपाईको पार्टी लगाएत केही अन्य कम्युनिष्ट पार्टीहरुको संयुक्त संघर्ष समिति बनेको थियो । यो समितिले चुनाव बहिष्कारलाई कसरी सोचिरहेको छ ?
♦ संघर्ष समितिले बहिष्कारका लागि जनतालाइ अपिल गर्ने हो । त्यो गरेको छ । अहिले देशका सबै पार्टीहरु चुनाव गर्ने वा नगर्ने दुविधामा छन । हाम्रो सोचाई छ कि चुनाव स्थगित होस । स्वाधीन संयुक्त सरकार स्थापना होस । राजनीतिक प्रणालीलाई लयमा ल्याएर मात्र चुनाव होस ।
जनमेल : अहिले तपाईहरुको पार्टी एक प्रकारले भूमिगत जस्तो भएको छ । भूमिगत मात्र भएर तपाईका राजनीतिक एजेण्डा जनताको बिचमा कसरी पुग्छन त ?
♦ हाम्रो पार्टी भुमिगत होईन । निर्वाचन कार्यालयमा दर्ता नगरिएको मात्र हो । हाम्रो पार्टी वैकल्पिक राज्य प्रणाली सहित देशभर संगठनमा छ, जनताको बिचमा छ, राजनीतिक मुद्धाहरु गम्भीर प्रकारले उठाउदै आएको छ । अन्तराष्ट्रिय कम्युनिष्ट आन्दोलनमा देखिएका कैयौँ वैचारिक समस्या समाधान गरेको छ । हामीले उठाएका एजेण्डाहरु जनताको बिचमा पुगिरहेका छन् ।
जनमेल : तपाईको पार्टीले सोचेको राजनीतिक निकास के हो ? त्यो कसरी सम्भव देख्नुहुन्छ ?
♦ मैले यो अन्तरवार्ताको क्रममा माथि नै भनिसके, अहिलेको निकास राजनीतिक स्थिरता, सामाजिक रुपान्तरण, शान्ति, समृद्धि स्वाधीनता हुने गरी संविधानमा परिवर्तन हो । राष्ट्रिय स्वाधीनताको रक्षा, जनतन्त्रको प्रत्याभुति र जनजीवीकाको शुनिश्चितता हुने राजनीतिक प्रणाली बनाउनु तत्कालको राजनीतिक निकास हो । यो चुनावको स्थगन, स्वाधीन संयुक्त सरकार गठन, माथि उल्लेख गरिए जस्तै संविधानमा परिवर्तन गरेर सम्भव छ ।
जनमेल : तपाईहरुले सर्वपक्षीय राष्ट्रिय एकताको कुरा पनि गरिरहनु भएको छ । केही दिन अगाडि पुर्व राजाले पनि चुनाव अगाडि राष्ट्रिय एकता भनेका थिए । गत फागुन ५ गतेको तपाईले जारी गरेको वक्तव्यमा स्वाधीनताको लागि सबैसँग सहकार्य गर्ने भनिएको छ । यस्लाई कसरी बुभ्‌न सकिन्छ ?
♦ हामीले भनेको र नेपाली जनतालाई चाहिएको अग्रगामी राजनीतिक व्यवस्थाको लागि सर्वपक्षिय राजनीतिक एकता हो । यसमा देश एकताबद्ध हुन्छ भन्ने मलाई विश्वास छ ।
जनमेल : पछिल्लो समय काठमाण्डौंको टुडीखेलमा विदेशी सेनाहरुको परेडलाई देशको स्वाधीनता र भूराजनीति सँग कसरी विश्लेषण गर्नुहुन्छ ?
♦ यो राष्ट्रियताको सवालमा धेरै गम्भीर विषय हो । यहाँ धेरै कुराहरु अपारदर्शी छन् । भन्ने एउटा र गर्ने अर्को भईरहेको छ । त्यसले शासकहरुलाई अविश्वसनीय र नेपाललाई अस्थिर बनाएको पनि छ ।
जनमेल : पछिल्लो अन्तर्राष्ट्रिय परिस्थितिबारे तपाई र तपाईको पार्टीको विश्लेषण के छ ?
♦ अन्तर्राष्ट्रिय परिस्थितिको कुरा गर्दा विश्व साम्राज्यवाद पतनको दिशामा तिव्र गतिमा बढ्को छ । पुँजीवाद पहिले देखी असफल हुदै आएको थियो र त्यो असफलतालाई सुधार्ने अनेक प्रयत्नका बाबजुद पछिल्लो समय प्रयोग गरिएको नवउदारवादी पुँजीवाद पनी पुर्ण रुपमा असफल भईसकेको छ । अन्तरसाम्राज्यवादी अन्तरविरोध टकरावमा छ । साम्राज्यवाद र विश्वका सर्वहारा श्रमजीवी र उत्पीडित जनता बिचको अन्तरविरोध चरम अबस्थामा पुगेको छ । अमेरिकी साम्राज्यवादले भेनेजुएला, इरानमा जे गरिरहेको छ, इजरायलले प्यालेस्टीनी जनतामाथि जसरी नरसंहार गर्दै आएको छ, अमेरिका र इजरायलले जसरी लेबनान र सिरियामा आक्रमण गर्दै आएका छन्, जसरी दक्षिण चीन सागरमा तनाव पैदा भईरहेको छ र जसरी कुरील टापुमा तनाव पैदा गर्न जापानलाई आणविक हतियारको होडबाजीमा धकेलिदैछ, नेपालमा एमसिसि पछि एसपिपिका लागी राज्य संयन्त्रलाई पंगु बनाइएको छ र जसरी अमेरिकी साम्राज्यवादले क्यानडा, ग्रीनल्याड, पानामा र भेनेजुएलालाई अमेरिकामा गाभ्ने हो हल्ला गरिरहेको छ, यसले साम्राज्यवादको पतनलाई नै देखाएको छ ।
जसरी दोस्रो विश्वयुद्धमा समाजवादी रुसको विजय र साम्राज्यवादी गठबन्धनको पराजय हुनुको परिणाम एसिया, अफ्रिका लगायतका सबै देशहरुबाट उपनिवेशवादको पतन भएको थियो र समाजवादी लहर उभारमा आएको थियो, त्यसैगरी अहिले हुने साम्राज्यवादको पतनले विश्वका सर्वहारा, श्रमजीवी, प्रगतिशील लगायत उत्पीडित जनताको विजय हुनेछ र विश्वमा समाजवादको नयाँ लहर संगै साम्यवादी युगको सुत्रपात हुनेछ ।
जनमेल : समय र संवादका लागि धन्यवाद
♦ धन्यवाद