नेपालको चुनावबारे बंगलादेशका एक क्रान्तिकारी नेताको विश्लेषण
समुन्द्र
के ‘जेन–जेड’को लहरमा मात्र ३५ जना छन ?
हालसालै बंगलादेशी सञ्चारमाध्यमहरूले नेपालको चुनावबारे जसरी समाचार प्रस्तुत गर्न थालेका छन्, त्यसलाई हेर्दा लाग्न सक्छ कि नेपालका सबै जेन–जेड युवाहरूले सत्ताको बागडोर सम्हालिसके ! पत्रपत्रिकाका ठूला शीर्षकहरूले दाबी गरिरहेका छन् कि जेन–जेड विद्रोहका नेताहरूले मार्च ५ को चुनावमा शासन गर्न लागेका छन् । तर अलि गहिरो रूपमा हेर्ने हो भने वास्तविक चित्र त्यस्तो छैन ।
एकपटक रबि लामिछाने वा अहिले चर्चामा रहेका बालेन्द्र (बालेन) शाहको पार्टी, राष्ट्रिय स्वतन्त्र पार्टी (आरएसपी) को उम्मेदवार सूची हेर्नुहोस् । यस पार्टीबाट प्रत्यक्ष रूपमा चुनाव लडिरहेका १६३ जनामध्ये केवल ३५ जना मात्रै २५ देखि ३५ वर्ष उमेर समूहका छन् । बाँकी ८५ भन्दा बढी उम्मेदवारको उमेर ४० देखि ६५ वर्षको बीचमा छ । हो, पुराना दलहरूको तुलनामा उनीहरू केही युवा अवश्य हुन् । नेपाली कांग्रेसमा मात्र ७ जना युवा उम्मेदवार छन् र ओलीको एमालेमा १२ जना । तर आरएसपीलाई ‘युवाहरूको पार्टी’ भन्नु पूर्ण रूपमा प्रचार मात्र हो । विशेषगरी जेन–जेड विद्रोहको केन्द्र मानिएको काठमाडौंमा मतदाता सहभागिता मात्र ५१% भएको अवस्थामा यो जित वास्तवमा कति जनलहर हो र कति असन्तुष्टिको मत हो भन्ने प्रश्न उठ्छ ।
ओली–प्रचण्ड–गगनको पुरानो लय भंग
उच्च वर्गीय राजनीतिका परिचित अनुहार केपी शर्मा ओली आफ्नै बलियो क्षेत्र झापा–५ मा पनि बालेन शाहसँग नराम्रोसँग पराजित भएका छन् । केवल उनी मात्र होइन, यस पटक सम्पूर्ण एमालेको अवस्था नै कमजोर देखिन्छ । पुरानो पार्टी नेपाली कांग्रेसले अनुहार फेरिए पनि खासै प्रभाव देखाउन सकेन । र कहिल्यै राजा र सत्ताधारीहरूलाई नै डर लाग्ने नाम बनेका पूर्व माओवादी नेता प्रचण्ड ? उनको पार्टी त १५ सिट पार गर्नसमेत संघर्ष गरिरहेको छ ।
वास्तवमा, नेपालमा यो तथाकथित ‘एलिट’ राजनीतिको चक्र पछिल्ला २० वर्षदेखि यिनै केही हातहरूमा घुमिरहेछ । तर आम जनताको भाग्यमा के परिवर्तन आयो ? युवाहरूको ठूलो हिस्सा विदेशमा श्रम गर्न बाध्य छन् । यी नेताहरूले पटक–पटक ठूला वाचा गरेका छन् र सहजै तोडेका पनि छन् । आफ्ना सन्तानहरूको भविष्य सुरक्षित गर्न बाहेक उनीहरूले केही गरेका छैनन् । त्यसैले आम मतदाताले अहिले ओली–प्रचण्ड–देउवा–गगनको पुरानो घेरालाई घृणापूर्वक अस्वीकार गरेका छन् ।
के बालेन साँच्चै युवाका प्रतिनिधि हुन ?
हाम्रो देशका धेरै बौद्धिक व्यक्तिहरू बालेनको जित देखेर निकै उत्साहित भएका छन् । कतिपयले त ‘हाम्रो देशमा पनि यस्तै भएको भए !’ भनेर दुःखसमेत व्यक्त गरेका छन् । तर गत वर्षको जेन–जेड विद्रोहका बेला बालेन शाहको भूमिका निकै रहस्यमय थियो । पटक–पटक आग्रह गर्दा पनि उनले आन्दोलनको प्रत्यक्ष नेतृत्व लिन मानेनन, बरु सम्झौताको बाटो रोजे । यदि तपाईंले नेपाली युवाहरूका फेसबुक वा एक्स (ट्विटर) प्रोफाइलहरू हेर्नुभयो भने, पछिल्ला केही महिनामा बालेनप्रति कति आक्रोश थियो भन्ने देख्न सकिन्छ । बालेनले जेन–जेड आन्दोलनको फल राम्रोसँग काटे, तर आन्दोलनका मुख्य मागहरूबारे उनी केही महिनादेखि मौन छन् ।
पुरानो अधीनता बनाम बालेनको रंगीन घोषणापत्र
केपी शर्मा ओली लगायतले आफूलाई ‘कम्युनिस्ट’ भने पनि वास्तवमा उनीहरू धनी वर्गका संरक्षक थिए । असीमित भ्रष्टाचार नै उनीहरूको काम थियो । अर्कोतर्फ, नेपाली कांग्रेस सधैं भारतप्रति झुकेको नीतिमा अघि बढेको छ । सायद यी दुई सर्पको टोकाइबाट बच्न मानिसहरू बालेनतर्फ झुकेका छन् । तर बालेनको ‘सिटिजन चार्टर’ वास्तवमा के हो ? यो पनि रंगीन वाचाहरूको एउटा ठूलो टोकरी मात्र हो ।
बालेनको पार्टीका १६३ उम्मेदवारमध्ये ६० प्रतिशतभन्दा बढी धनी वर्गका प्रतिनिधि हुन् । कम्तीमा ३० जना करोडपति व्यापारी वा पूर्व उच्च कर्मचारी छन्, साथै एनजीओकर्मीहरू पनि छन् । करोडपतिहरूको यो भीडमा साधारण श्रमिक जनताको स्थान कहाँ छ ? घोषणापत्रमा भनिएको डिजिटल शासन मुख्यतः शिक्षित उच्च वर्गका लागि हो । विवादास्पद परियोजना एमसिसि जस्ता योजनामार्फत नेपाललाई ऋणको जालमा बाँध्ने पुरानो नीति पनि अप्रत्यक्ष रूपमा यस घोषणापत्रमा रहेको छ । शासनको संरचना परिवर्तन नगरी केवल अनुहार फेरिँदा मात्र आम जनतालाई कुनै फाइदा हुँदैन ।
बुलडोजरले दबिएको पीडाको चिच्याहट
बालेनको विकासको सबैभन्दा ठूलो हतियार ‘बुलडोजर’ हो । २०२४–२५ मा थापाथलीका सुकुम्बासी बस्ती हटाउँदा देखिएको कठोरताले आज करिब ७,००० मानिसहरूलाई घरबारविहीन बनाएको छ । जाडोको रातमा कुनै वैकल्पिक व्यवस्था नगरी हजारौं बालबालिका र वृद्धहरूलाई बेघर बनाइयो । करिब १०,००० सडक व्यापारीहरूलाई फुटपाथबाट हटाइयो, तर उनीहरूको जीविकाको लागि कुनै विकल्प दिइएन । बालेनको ‘स्मार्ट सिटी’ वास्तवमा सर्वसाधारणका लागि शहर होइन; यो धनी वर्गको चमक–दमकको कठोर प्रदर्शन हो ।
के भाग्यमा कुनै परिवर्तन आउनेछ ?
सरल भाषामा भन्नुपर्दा, यी कथित युवाहरूको जितले नेपाली श्रमिक जनताको जीवनमा कुनै आमूल परिवर्तन ल्याउने छैन । केवल शासक वर्गका पुराना अनुहारहरूलाई केही नयाँ र युवा अनुहारले प्रतिस्थापन गर्नेछ । र भित्रको कथा भने उही रहनेछ । आज बंगलादेशका केही बौद्धिकहरू बालेनको जितलाई ‘नयाँ युगको सुरुवात’ भन्दै प्रशंसा गरिरहेका छन् । तर एक वर्ष नपुग्दै उनीहरू फेरि अर्को नयाँ ‘उद्धारकर्ता’ खोजिरहेको देखिनेछ । वास्तवमा उनीहरूको काम सत्य बोल्नु होइन, लेख्ने नाममा केही पैसा कमाउनु मात्र हो ।

०७–०३–२०२६