“मार्क्सवाद कुनै जीवनहीन जडसूत्र होइन, न त परिपूर्ण, बनिबनाउ र अनुल्लङ्घनीय सिद्धान्त, बरु कार्यमा जीवन्त मार्गदर्शक हो, जसले आश्चर्यजनक रूपमा सामाजिक जीवनको अवस्थामा आकस्मिक परिवर्तन प्रतिबिम्बन गर्छ ।” – लेनिन (मार्क्सवाद विकासका निश्चित विशेषताहरू, सन् १९१०)

विषय प्रवेश

नेपालको कम्युनिस्ट आन्दोलनले ७५ वर्ष पार गरिसकेको छ । यो बिचमा थुप्रै आरोह–अवरोह बेहोरेको आन्दोलनले कहिले एकता त, कहिले विभाजनको बिचबाट आफूलाई क्रान्तिकारीकरण गरेको इतिहास जगजाहेर नै छ । आज नेपालमा जे जति उपलब्धिहरू भएका छन्, त्यसको पछाडि कम्युनिस्ट आन्दोलनको नै मुख्य भूमिका रहेको छ ।

कहिल्यै विचार राजनीतिको बहस त कहिल्यै सङ्गठन र सङ्घर्षको बहसबाट नयाँ संश्लेषण गरेको आन्दोलनले विचार, राजनीति, सङ्गठन, सङ्घर्ष र संस्कृतिसँगै आजको नेपालको भू–राजनीतिक जटिलता, विश्व साम्राज्यवादको चरित्र, पुँजीवादी भूमण्डलीकरण, उत्तर–आधुनिकतावादी संस्कृति, विज्ञान प्रविधि र सूचना क्षेत्रमा भएका अभूतपूर्व विकास, राष्ट्रिय राजनीतिप्रति नयाँ पुस्ताको उदासीनता, युवा तथा विद्यार्थीहरूमा देखिएको पलायनमुखी प्रवृत्ति, आन्तरिक र बाह्य राष्ट्रियताको जटिलता र सांस्कृतिक रूपान्तरणका विषयमा उचित संश्लेषण गर्नुपर्ने देखिन्छ । यो ऐतिहासिक कार्यभारबिना अबको नेपालको क्रान्तिकारी आन्दोलनमा क्रमभंगता हुन सक्दैन ।

अतः यो गहन जिम्मेवारीको अपनत्व लिने गरी अग्रगामी निष्कर्ष निकाल्ने जिम्मा महाधिवेशनलाई छ । आशा छ, यो महाधिवेशनमा चयन भएर आएका प्रतिनिधिहरूले उपर्युक्त विषयको मर्मबोध गर्नुहुनेछ । हामीले नेपाली कम्युनिस्ट आन्दोलनमा देखा परेका यथास्थितिवादी, सुधारवादी, संशोधनवादी र संसदवादी रुझानका विरुद्ध निर्मम सङ्घर्ष गर्दै ऐतिहासिक पार्टी पुनर्गठन गरेर आन्दोलनको पुनर्गठन गर्नुपर्ने विन्दुमा पुगेका छौँ । यो विन्दुबाट भाग्ने, विभिन्न विषयको लेपन दिएर पछाडि फर्किने, घुम्दै र फिर्दै रुम्झाटार पुग्ने छुट कसैलाई पनि छैन । नवीन सोच र आजको समाजको विशिष्ट अन्तरविरोधको पहिचानसहित क्रान्तिकारी आन्दोलनलाई अगाडि बढाउनुबाहेक हामीसँग अरू कुनै विकल्प छैन । यिनै विषय र सन्दर्भलाई मन्थन गर्न र महाधिवेशनलाई छलफल र बहसका दृष्टिले संवेदनशील बनाउन निम्न विषयमा चिन्तन–मनन होस् भन्ने हेतुले आफ्ना दृष्टिकोणलाई पेश गरेको छु ।

राजनीतिक वैचारिक विषय

कुनै पनि विचार आफैँमा सही या गलत भन्ने हुँदैन, त्यो त्यतिखेर मात्र सावित हुन्छ, जतिखेर यसको बहुआयामिक कोणबाट प्रयोग हुन्छ । माओले भन्नुभएझैँ ‘उत्पादनको निम्ति सङ्घर्ष, वर्गसङ्घर्ष र वैज्ञानिक प्रयोग’ नै विचार विकासको उत्तम विधि हो । एकाथरी कम्युनिस्टहरू विचार विकासको नाममा मार्क्सवादका आधारभूत विषय नै तोडमोड गरिरहेका छन् भने, अर्कोथरी कम्युनिस्टहरू विचार रक्षाको नाममा जडसूत्रीय आहालमा मात्रै डुबुल्की मारिरहेका छन् । यो दुईवटै प्रवृत्ति नेपालको कम्युनिस्ट आन्दोलनमा घातकसिद्ध भइरहेको छ । हरेक राजनीतिले वस्तुगत अवस्थाको नेतृत्व गर्नुपर्दछ । जनताले कम्युनिस्ट पार्टीप्रति एउटा खालको आशा र भरोसा गरिरहने तर हाम्रा गतिविधि भने फरक हुने पुरानो रोगबाट कम्तीमा अब हामी मुक्त हुनै पर्छ । अन्यथा नेपालमा पनि कम्युनिस्टहरू पनि थिए है भन्ने इतिहास हाम्रा सन्ततिले नपढून् । हरेक विचारले सङ्गठनको निर्माण गर्दछ र त्यही सङ्गठनले सङ्घर्षमार्फत क्रान्तिको नेतृत्व गर्दा मात्रै विचार सार्वभौम सिद्ध हुन्छ र त्यसले वादको रूप धारण गर्दछ । यो नै मार्क्सवादी कोण हो । तर, नेपालका कम्युनिस्टहरूलाई प्रयोग र विकासको चरण कुहिरोको काग बनिरहेको छ । बेला–बेलामा क्रान्तिकारी रोमान्स पूरा गर्ने र पुनः पुरानै अवस्थामा पार्टीलाई फर्काउने गतिविधिका कारण जनतामा कम्युनिस्ट आन्दोलनप्रति आशा टुटेको छ । अब हाम्रो पहिलो कार्यभार नै टुटेको भरोसा पुनः फर्काउने नै हुन्छ ।

नेपालमा पटक–पटक उठेका क्रान्तिहरू पूर्ण विजय नहुँदै असफल किन भइरहेका छन् ? यसको मसिनो गरी समीक्षा अनिवार्य देखिन्छ । यसको सही कारण पत्ता लगाउन सकिएन भने आगामी दिनमा हुने क्रान्तिको नियति पनि यही हुनेछ । तसर्थ, त्यो नियतिबाट बच्न हामीले समयसापेक्ष विचारको विकास अनिवार्य गर्नुपर्नेछ । आजको विश्वमा जसरी क्रान्ति सम्पन्न गर्ने प्रश्न विश्व क्रान्तिको नेतृत्व गर्ने प्रश्नसँग अनिवार्य रूपमा जोडिएको छ; त्यसै गरी नै विश्व क्रान्तिको प्रश्न पनि प्रतिक्रान्ति रोक्ने विषयसँग सम्बन्धित छ । विश्वमा विजय भएका कैयौँ समाजवादी सत्ताको रक्षा र विकास नहुनुभन्दा पछाडिको मूल कारण नै प्रतिक्रान्ति रोक्न नसक्नु हो । यसको अन्तर्यमा विचारधारात्मक र सामरिक कार्यदिशाको विकासको विषय अविच्छिन्न रूपमा जोडिएको छ । तसर्थ, २१ औँ शताब्दीमा क्रान्ति गर्ने विचारधारा, सङ्गठनात्मक सिद्धान्त र सामरिक कार्यदिशालाई जडसूत्रीय सोचबाट मुक्त भई नयाँ चरणमा विकास गरे मात्रै क्रान्ति सम्पन्न गर्न सकिन्छ । यसको लागि विगतको समीक्षा, नयाँ विचार, राजनीति र सङ्गठनको प्रारूप र त्यसको प्रयोग अनि मात्र संश्लेषण नै उत्तम विधि हुन सक्छ । त्यसबारे गम्भीरतापूर्वक बहस होस् । आशा छ, उक्त बहसले पार्टीको ९ औँ महाधिवेशनलाई विचार–राजनीतिको संश्लेषण गर्ने तहमा पुर्‍याउनेछ ।

आर्थिक विषय

आजको विश्वमा पुँजीवादले आफ्नो आर्थिक प्रणालीमा व्यापक फेरबदल गरेको छ । उदारवाद हुँदै नवउदारवादसम्म आउँदा पुँजीवादले आफूलाई भूमण्डलीकृत गरेको छ, र त्यसैको जगमा विश्वव्यापी रजगज गरिरहेको छ । त्यसको उचित प्रतिवादका निमित्त समाजवादी शिविरमा त्यस्तो कुनै विशेष रणनीतिक योजना देखिँदैन । समाजवादी ध्रुवले न त कुनै अन्तर्राष्ट्रिय स्तरका फोरमहरू निर्माण गर्न सकेको छ, न त आफ्नो आर्थिक प्रणालीको विकास र विस्तार नै गर्न सकेको छ । समाजवादीहरूको यो कमजोरीमा पुँजीवाद निर्विकल्प व्यवस्था हो भनी पुँजीवादीहरू रमाइरहेका छन् । सन् १८७१ मा पेरिस कम्युनको पराजय, सन् १९७६ मा चिनमा पुँजीवादको पुनर्स्थापना र सन् १९९० मा सोभियत सत्ताको विघटनसँगै समाजवादी अर्थ प्रणाली अवश्य पनि रक्षात्मक अवस्थामा छ । पुँजीवादले समाजवादी अर्थ प्रणालीका कैयौँ अन्तरवस्तु चोरेर उदारवादी अर्थ प्रणालीमार्फत श्रमजीवी जनतालाई भ्रमित बनाई शोषण गरिरहेको छ । यो भ्रम चिरेर जनतामा जागरण पैदा गर्न नसक्नु समाजवादीहरूको कमजोरी हो । एकातिर क्रान्तिलाई सुदूर भविष्यको विषय बनाउने र अर्कोतिर पार्टीमा सुव्यवस्थित आर्थिक प्रणालीको विकास गर्न नसक्दा हाम्रा आन्दोलनमा कैयौँ कृत्रिम अन्तरविरोधहरू सिर्जना भएका छन् ।

त्यसैले क्रान्तिकाल र क्रान्ति पछाडि कस्तो आर्थिक प्रणालीलाई व्यवस्थित गर्ने यसबारे आवधिक हिसाबले सोचिनुपर्दछ । आर्थिक प्रणालीबिना संसारका कुनै पनि राजनीतिक प्रणालीहरू टिकेको इतिहास छैन । जब आर्थिक सम्बन्धहरू वैज्ञानिक हुन्छन्, तब राजनीतिले पनि अग्रगामी कदमलाई व्यवस्थित गरेको छ तर जब अपारदर्शी आर्थिक समन्धबाट राजनीति निर्देशित हुन्छ, तब राजनीतिको विघटन अनिवार्य हुन जान्छ । यसमा प्रस्ट पार्दै एंगेल्स भन्नुहुन्छ, “अर्थशास्त्रले वस्तुहरूका सम्बन्धहरू मात्र होइन, मान्छे–मान्छेबिचको सम्बन्ध र अन्ततः वर्गहरूबिचको सम्बन्धहरूको लेखा जोखा गर्दछ ।” तसर्थ, हामीले कस्तो पार्टी बनाउने वा कस्तो आर्थिक सम्बन्ध बनाउने भन्ने विषय हाम्रो आर्र्र्थिक नीतिले प्रस्ट पार्नुपर्दछ । जनयुद्धको रापतापबाट आएको ठूलो पंक्ति नै दलालहरूको प्रयोग हुने साधन बन्नुभन्दा पछाडि हामीसँग स्पस्ट आर्थिक नीति नहुनु नै हो । हरेक सङ्घर्षलाई अर्थ सङ्कलनको मुख्य साधन बनाउनुपर्छ भन्ने विचार अधिकांशमा हावी भएको देखिन्छ ।

सङ्घर्ष र अर्थ सङ्कलनको द्वन्द्वात्मक सम्बन्ध त हुन्छ नै तर हरेक सङ्घर्षलाई क्रान्तिको विस्तार वा व्यापकीकरण गर्नेभन्दा अर्थवादतिर लैजाने तितो यथार्थ हामीमाझ विद्यमान छ । विगतका पार्टीहरूमा पैसा नदिएकै भरमा व्यक्ति र संस्था केन्द्रित सङ्घर्षका गतिविधि भएको वा योजना बनाइएको तितो सत्य हामीले भोगेर आएका छौँ । तसर्थ, पार्टीको स्पष्ट आर्थिक नीति नै पार्टीलाई बलशाली बनाउने एक मात्र साधन भएकोले यो महाधिवेशनले कैयौँ पुराना आर्थिक नीतिहरूमाथि निर्मम समिक्षा गरी नयाँ ऊर्जा र क्रान्तिकारी रक्तसञ्चार गर्ने नीतिको संश्लेषण गरोस् । समाजवादी व्यवस्थाभित्र लागू हुने अर्थ प्रणालीको प्रयोग र विकास अहिलेदेखि नै पार्टीभित्र लागू गर्न सकिएन भने हामीले ल्याएको सत्ताको पनि रक्षा नहुने कुरामा हामी भ्रमित हुनुहुँदैन ।

नेतृत्व र सङ्गठनको विषय

क्रान्तिकारी लाइनबिना क्रान्ति असम्भव छ भन्ने लेनिनको भनाइको अन्तरवस्तुअनुसार नै विश्वमा कैयौँ आन्दोलनहरूले सफलता हासिल गरे त कैयौँ आन्दोलनहरू थुप्रै उल्झनका बिचबाट पनि निरन्तरतामा छन् । सन् १९९० को सोभियत सङ्घको विघटन, १९७६ मा चीनमा देङ् स्याओ पिङको सत्तारोहणले एकातिर चलिरहेका समाजवादी सत्ताको विघटन गर्‍यो भने सन् १९९२ मा पेरुमा गोन्जालोको गिरफ्तारी र नेपालमा २०६१ पछाडि प्रचण्डहरूको संसदीय रुझानले सम्भावित कम्युनिस्ट सत्तालाई अवरोध गरिदियो । जबसम्म लेनिन–स्टालियन थिए, तबसम्म खु्रस्चेव पनि क्रान्तिकारी भइरहने तर जब सन् १९५६ मा स्टालिनको मृत्यु हुन्छ ।

त्यसलगत्तै स्टालिन र कम्युनिस्ट आन्दोलनका विरुद्ध विषवमन गर्ने ख्रुश्चेवी प्रवृत्ति एकाएक सतहमा कसरी देखा पर्‍यो ? चीनमा माओ रहुन्जेलसम्म देङ स्याओ पिङहरू क्रान्तिकारी भइरहने तर ९ सेप्टेम्बर १९७६ मा माओको निधनपश्चात् देङहरूले सांस्कृतिक क्रान्तिका लिडरहरूलाई षड्यन्त्रपूर्वक मार्ने र चीनमा पुँजीवादको पुनर्स्थापना गर्नुपर्ने बाध्यता के हो ? नेपालमा जबसम्म प्रचण्ड सही थिए, तबसम्म जनयुद्धले कैयौँ कीर्तिमान कायम गर्ने तर जब प्रचण्डमा क्रान्तिकारी आन्दोलनप्रति इमानदारिता देखा पर्न छोड्यो अनि जनयुद्ध विजय नहुँदै गम्भीर धक्का खान पुग्यो र मुख्य उपलब्धिबिना नै सहायक उपलब्धिमा रमाउन पुग्यो । यी परिघटनाले के दिशानिर्देश गरिरहेको छ भने नीति र नेतृत्वको द्वन्द्वात्मक सम्बन्धको वैज्ञानिक संश्लेषण माग गरिरहेको छ । जब नेता ठीक हुने क्रान्ति पन सही ढङ्गले अगाडि बढ्ने तर जब नेतामा विचलन पैदा हुन्छ अनि क्रान्तिको पनि विघटन हुने कुराको पछाडि के रहस्य छ ? यसबारेमा गहन छलफल अनिवार्य देखिन्छ ।

सन् १९०२ को लेनिनद्वारा लिखित पुस्तक ध्जबत ष्क तय दभ मयलभ रु द्यगचलष्लन त्रगभकतष्यलक या :यखझभलत भन्ने किताबमा जसरी उनले जनवादी केन्द्रीयताको व्याख्या गरेका छन्, त्यसले मात्रै आजको युगको कम्युनिस्ट पार्टी सञ्चालन गर्न अपुग हुन्छ । तसर्थ, उक्त विधिको विकासको आवश्यकता महसुस हुन्छ ता कि त्यसले क्रान्ति गर्ने मात्रै होइन, प्रतिक्रान्तिलाई पनि रोक्न सकोस् । नेतृत्वप्रति अविश्वास पैदा गर्ने, सङ्गठनमा असन्तुलन कायम गर्ने, नेतृत्व पंक्ति फासिवादतिर उन्मुख हुने र तल्लो पंक्तिको आलोचनात्मक चेतको विनास हुने सवाल पछाडि जनवाद मात्रै औपचारिक हुने र केन्द्रीयता नै प्रधान हुने कम्युनिस्ट पार्टीको सङ्गठन सञ्चालनको विधि नै बढी जिम्मेवार देखिन्छ । तसर्थ, जनवादलाई औपचारिकतामा मात्र सीमित नगरी सुनुवाइ गर्ने र निर्णय प्रक्रियामा समाहित गर्ने गरी सोच्नुपर्दछ । केन्द्रीयतालाई नियन्त्रण र निर्देशन गर्ने औजारको रूपमा मात्र प्रयोग गर्नेभन्दा समायोजन, संरक्षण वा सहयोग गर्ने परिपाटीमा पनि विकास गर्नुपर्ने देखिन्छ । १०४ वर्ष पहिले सन् १९२१ मा कमरेड लेनिनले विकास गर्नुभएको सङ्गठनात्मक सिद्धान्त नै आजका दिनसम्म संसारका क्रान्तिकारी कम्युनिस्ट पार्टीहरूले अवलम्बन गर्दै आइरहेका छन् । तर, यसमा थप विकासको कुनै गुञ्जायस नै छैन ।

कम्युनिस्ट आन्दोलनमा विचार मुख्य हुँदा हुँदै पनि त्यसलाई लागू गर्ने भौतिक तागत (संगठन) बलशाली भएर आएको छ । जोसँग नेतृत्व र सङ्गठन क्रान्तिकारी छ, त्यसले नै क्रान्ति गरेको इतिहास छ भने जोसँग विचार हुँदा हुँदै पनि नेतृत्व र सङ्गठन क्रान्तिकारी छैन, त्यसले क्रान्ति गर्ने कुरा त परै जाओस्‌; भएको विचार र आदर्श पनि च्युत गराउँदछ । सङ्गठनमा कस्तो व्यक्तिलाई राख्ने ? त्यसका आधारभूत मापदण्ड के–के हुन् ? लगायतका विषयबारे हामी स्पष्ट हुन जरुरी छ । यति विषय लेखिरहँदा सङ्गठनको बारेमा पनि नयाँ निष्कर्ष निकाल्नु पनि अनिवार्य आवश्यकता बनेको छ । तसर्थ, यो गहन जिम्मेवारी महाधिवेशन प्रतिनिधिहरूलाई हुनेछ ।

सङ्घर्षको विषय

सङ्घर्षको क्षेत्रमा पनि नेपालका कम्युनिस्टहरूले सोच्ने तरिका पनि परम्परागत छ । परम्पराको निरन्तरता पनि जडसूत्रीय निरन्तरता हो र यसले क्रान्तिकारी आन्दोलनको विस्तारभन्दा आन्दोलनलाई साँघुरो घेराभित्र कैद गर्दछ । तसर्थ, सङ्घर्षको विधिमा विकास अनिवार्य बन्न पुगेको छ । १९ औँ र २० औँ शताब्दीमा प्रयोगमा आएका सङ्घर्षका मोडललाई नै मुख्य ठान्ने तर नेपालको वस्तुगत धरातलीय यथार्थ र भू–राजनीतिक जटिलताको संवेदनशीलताको गहन विश्लेषण नगरी गर्ने सङ्घर्षले क्रान्तिकारी आन्दोललाई व्यापकतामा लिनेभन्दा अन्ततोगत्वा संशोधनवाद हुँदै संसदवादमा लम्पसार गराउनेछ । हामीले गर्ने कुनै पनि सङ्घर्ष जनअनुमोदित हुनुपर्दछ वा जनतामा क्रान्तिकारी आन्दोलन झाँगिने खालको हुनुपर्दछ । हाम्रो सङ्घर्षले हामी जनतामा जानबाट बञ्चित हुने र सारमा प्रतिक्रियावादी सत्तालाई नै फाइदा पुग्ने सङ्घर्षको मोडलबारे पनि गम्भीर समीक्षा अनिवार्य छ ।

क्रान्तिकारी रोमान्स पूरा गर्न गरिने कुनै पनि खालका सङ्घर्षले अन्ततः आन्दोलनलाई अर्थवाद हुँदै संशोधनवादमा विलय गराएको इतिहास हामीमाझ ताजै छ । आजको विज्ञान र प्रविधिको विकासलाई सङ्घर्षको विधिमा विकास गर्न सके, मात्रै वर्तमान दुनियाँमा कम्युनिस्ट पार्टीलाई चाहिने सामरिक कार्यदिशाले पूर्णता पाउन सक्छ । त्यसको लागि हामीसँग होलेस्टिक योजनासँगै आन्दोलन र वर्गप्रति इमानदारिता चाहिन्छ । अंशबाट पूर्णतातर्पm मोडिने सङ्घर्षको व्यवस्थित योजनाबिना गरिने अबका आन्दोलनले क्रान्तिलाई विजयी गराउन सक्दैन ।

आन्दोलनलाई विस्तार गर्न हामी कैयौँ मोचारू खोल्न सक्छौँ । जस्तो नेपालमा भ्रष्टाचार व्याप्त छ, त्यसका लागि भ्रष्टाचार विरोधी मोर्चा बनाउन सकिन्छ । त्यसै गरी, महँगी विरोधी मोर्चा, स्वाधीनताको लागि मोर्चा, सहकारी पीडित मोर्चा, बैंकको लुटविरोधी मोर्चा, निर्माणको काम समयमै नसक्ने ठेकेदार विरोधी मोर्चा, सार्वजनिक सम्पत्ति हडप्नेविरुद्धको मोर्चा आदि । यसरी सङ्घर्ष उठान गर्ने तरिकामा नयाँपन नसोची जनता सडकमा आउन सम्भव छैन । जब जनता सडकमा आउँछन्, उनीहरूलाई क्रान्तिको लागि तयार पार्ने काम पार्टीको हो । तसर्थ, यी सवालमा महाधिवेशन प्रतिनिधिहरू बढी नै जिम्मेवार हुनुपर्दछ । भियतनाममा होची मिन्हहरूले राष्ट्रिय मुक्तियुद्धमार्फत कम्युनिस्ट क्रान्ति गरे भने चीनमा माओले जापनिज साम्राज्यवादको अर्धऔपनिवेशिक उत्पीडनको एजेन्डामार्फत देशलाई एकताबद्ध पारे र क्रान्ति गरे । हामीले पनि हाम्रो देशमा के एजेन्डलो सम्पूर्ण जनता एकताबद्ध भएर प्रतिरोधी आन्दोलनमा सहभागी हुन तयार हुन्छन् ? त्योबारेमा गम्भीरतापूर्वक बहस गर्नुपर्ने देखिन्छ । अन्यथा पार्टी बन्ने, क्रान्तिकारी रोमान्स पूरा गर्ने र अन्ततः कतै विलय वा पतन हुने क्रम निरन्तर भइरहनेछ ।

सांस्कृतिक विषय

सांस्कृतिक पुनर्गठनबारे नेपालका कम्युनिस्टहरू सदैव मौन छन् । यति मात्र होइन, उनीहरूमा डरलाग्दो विचलन पैदा भएको देखिन्छ । सांस्कृतिक मामिलालाई अलि बढी यौन मामिलासँग मात्र जोडेर हेर्ने दृष्टिकोण हाबी भएता पनि यो विषय यति मात्र होइन, यसलाई व्यापकतामा बुझ्न जरुरी छ । सांस्कृतिक सन्दर्भभित्र जीवनको पारदर्शिता पनि पर्दछ । जीवनदेखि मृत्युपर्यन्तसम्म उसको बोलीचाली, भेषभूषा, रहन–सहन, लवाइ–खवाइ पनि सांस्कृतिक बिम्बका पाटा हुन् । उसले राजनीतिक, आर्थिक, सामाजिक सम्बन्धबाट उत्पन्न पुरातन विचारलाई क्रान्तिकारीकरण गर्न सक्छ कि सक्दैन; त्यो पनि सांस्कृतिक पाटोभित्रै पर्दछ ।

नेपालमा आफूलाई कम्युनिस्ट हौँ भन्ने अधिकांशका विचार र व्यवहारको बिचमा डरलाग्दो खाडल सिर्जना भएको देखिन्छ । भौतिकवादी आन्दोलनमा लाग्ने, अझ पार्टीको केन्द्रीय समितिलगायतका उपल्लो संरचनामा पनि बस्ने तर उसले आप्‌mनो जीवन–व्यवहारमा विज्ञानलाई लागू गर्दैन । यति मात्र होइन, पूर्वीय दर्शनले सिर्जना गरेका कतिपय काल्पनिक र अलौकिक सन्दर्भलाई मुख्य ठानी पुराना रुढीवादी संस्कृतिको जमेर अवलम्बन गर्दछ । ऊसँग कम्युनिस्ट संस्कृतिबारे चिन्तन गर्ने फुर्सद नै हुँदैन । अनि कसरी कम्युनिस्ट पार्टी बलशाली हुन्छ ? विषय गम्भीर छ । यसको छिनोफानो जरुरी देखिन्छ ।

पार्टीभित्र सांस्कृतिक रूपान्तरणको एजेनडा बेला–बेलामा उठ्ने पनि गर्दछ । तर, नयाँ संस्कृति के हो ? कम्युनिस्ट संस्कृति के हो वा जन्मदेखि मृत्युसम्मका कम्युनिस्ट संस्कृतिहरू के–के हुन यसबारेमा उचित संश्लेषण गरी जीवन व्यवहारमा लागू गरेको देखिँदैन । रूपमा बुर्जुवा संस्कृतिको विरोध गर्ने तर सारमा आफैँ उक्त संस्कृतिप्रति लालायित बन्ने तथाकथित आफूलाई कम्युनिस्ट हुँ भन्नेहरूले नै जनताहरूलाई भ्रमित पारिरहेका छन् । समाजमा हाम्रो संस्कृति कस्तो हुने ? सङ्घर्षमा हाम्रो संस्कृति कस्तो हुने ? आर्थिक विषयमा हाम्रो संस्कृति कस्तो हुने ? भन्ने विषय पार्टीले समग्र नीतिमार्पmत नै हल गर्नुपर्दछ । तसर्थ, यो महाधिवेशन यस्ता कैयौँ सवालको उत्तर खोज्ने थलो बन्नुपर्दछ ।

अन्त्यमा,

हामी इतिहासको संवेदनशील प्लेनममा भाग लिइरहेका छौँ । बिना कुनै आग्रह–पूर्वाग्रह वा सङ्कुचित मस्तिष्कबाट बाहिर आई देश, जनता र कम्युनिस्ट आन्दोलनप्रति बफादार रही छलफल र बहसमा सहभागी बनौँ । विश्व साम्राज्यवाद र यसले दोस्रो विश्वयुद्धको समाप्तिपश्चात् अवलम्बन गरेको नवऔपनिवेशिक सैन्य नीति, भूमण्डलीकृत पुँजीवाद र उत्तर आधुनिकतावादी संस्कृति नै आजको दुनियाँको कम्युनिस्ट आन्दोलनका निम्ति मुख्य चुनौती बनेका छन् । यी चुनौतीहरूको सामना गर्न लायकको विचार, राजनीति, अर्थ नीति, सङ्गठन, सङ्घर्षको मोडल र संस्कृति बनाउन सकेमा मात्र यो महाधिवेशन इतिहासमा कोशेढुङ्गा सावित हुनेछ । यो ऐतिहासिक जिम्मेवारी वहन गर्ने दृढता र सङ्कल्पले नै हामीलाई अब्बल सावित गर्नेछ । आशा र यो श्रेष्ठता कायम राख्न प्लेनममा सहभागी सबै प्रतिनिधि कमरेडहरू सक्षम हुनेछन् । शुभकामना !